Neolitik Dönemden Türk Dünyasına Uzanan Kadim Bir İnanç: Kafatası Kültü ve Boğa Kültü

 

Kafatası, insanlık tarihinin en erken dönemlerinden itibaren yalnızca biyolojik bir parça olarak görülmemiş, beynin ve ruhun saklı olduğu yer olarak algılanmıştır. Bu nedenle, kafatası pek çok kültürde “yaşamın merkezi”, “ruhun kabı” veya “ataların evi” olarak kutsal addedilmiştir. Hem arkeolojik hem de etnografik veriler, dünyanın farklı coğrafyalarında birbirinden bağımsız toplumların, kafatasını benzer ritüel amaçlarla kullandığını göstermektedir.
Bu kadim inanç sistemi, zaman içinde boğa kültü, yer-sub ruhları, koruyucu atalar ve şamanik uygulamalar gibi farklı ritüel sistemleriyle birleşerek daha karmaşık bir kozmoloji oluşturmuştur.

Bu yazıda, Neolitik Yakındoğu’dan Avrasya bozkırlarına, oradan Türk dünyasının inanç sistemine uzanan kafatası kültünün kökenlerini ve devamlılığını bilimsel kaynaklara dayanarak ele alıyorum. Ayrıca, Türk dünyasında özel bir yer tutan boğa kültünü ve boğa kafatası kullanımını da detaylandırıyorum.

Yazıda ayrıca Kutlu Altay KOCAOVA’nın altayli.net’te yayımlanan çalışmasındaki bilgiler bilimsel bağlamda aktarılmaktadır.

El Yapımı Seramikte Zamansız Bir Desen - Owen Jones, Savage Tribes

Tarihi Desenlerle Modern Seramiğin Buluşması

Günümüzde el yapımı bir fincanın yüzeyinde karşılaştığımız her çizgi, aslında binlerce yıllık bir geleneğin yankısıdır. Bu yazıda, Viktorya dönemi tasarım dünyasının en etkili isimlerinden Owen Jones’un klasik eseri The Grammar of Ornament içerisindeki “Savage Tribes” bölümünden ilham alan özel bir seramik fincanın öyküsünü ve bu estetik mirasın günümüz zanaat kültürüne nasıl katkı sağladığını ele alacağım.

Viktorya dönemi tasarımının efsane ismi Owen Jones, The Grammar of Ornament kitabında dünyanın farklı kültürlerinden desenleri bir araya getirirken, “Savage Tribes” bölümünde savaşçı kabilelerin güçlü sembollerini kayda geçirmişti.

Bugün bu kadim motifler, el yapımı bir seramik fincanın yüzeyinde yeniden hayat buluyor.

Sgraffito tekniğiyle işlenen motif, hem kabile estetiğinin ritmini hem de modern zanaatın zarafetini taşıyor. Her çizgi, geçmişle bugün arasında kurulmuş küçük bir kültürel köprü gibi…

Etnik desenleri günümüz tasarımında yaşatmak; kültürel hafızayı canlı tutmak, el işçiliğini desteklemek ve günlük hayatta anlam taşıyan objeler kullanmak demek.

Tarihi bir desen, zamansız bir form…

Ve ruhu olan bir fincan.

Denisovan İnsanı Kimdir?

 

Denisovan insanı (Denisovalılar), yaklaşık 300.000 – 50.000 yıl önce Asya kıtasında yaşamış, Neandertallerle yakın akraba bir arkaik insan türü ya da alt türüdür (Homo sp. altaiensis olarak da anılır). Günümüzde bu insan grubunu tanıtan en güçlü kanıtlar Sibirya’daki Denisova Mağarası’nda bulunmuş birkaç kemik ve diş parçası ile, onların genetik izlerini taşıyan modern insan DNA’sıdır.

ANAKHARSIS: BOZKIRIN BİLGESİ

 

Sınırların Ötesinde Bir Bilgelik

Anakharsis, antik dünyanın en dikkat çekici figürlerinden biridir.
M.Ö. 7.–6. yüzyıllarda yaşamış olan bu İskit/Saka kökenli düşünür, Grek kültürüne dışarıdan bakan keskin gözlem yeteneğiyle hem Atina’da hem de klasik dönem düşüncesinde derin izler bırakmıştır.

Onu diğer bilginlerden ayıran özellik, otantik bir bozkır kültürü içinde yetişmiş, fakat Grek şehir devletlerinin hukuk, siyaset, gelenek ve felsefesini anlamaya çalışan entellektüel bir gezgin olmasıdır.

Kaynakların çoğu, onu “barbar bilgesi” ya da “İskit filozofu” olarak tanımlar. Bu tanımlama dışlayıcı görünse de aslında Anakharsis'in olağanüstü gözlem gücünü ve Grek kültüründeki etkisini vurgular.

ESKİ TÜRKLERDE UYGAR YAŞAM VE HUKUK

 

Tarihin Kırılan Aynasında Türk Uygarlığı

Tarihin Sessiz Sayfalarından Yükselen Adalet**

İnsanlığın uzun yolculuğunda bazı halklar, kendileri hakkında söylenenlerden çok daha büyüktür. Tarih, onları çoğu zaman yanlış aynalarda gösterir; yüzyıllardır tekrarlanan klişeler, hakikatin üstüne sis gibi çöker. Türkler de böyle bir hikâyenin içinde anılır çoğu zaman: savaşçı, göçebe, “barbar”… Oysa bozkırın sessizliği altında, buzun ve toprağın derinliklerinde saklanan arkeolojik izler; Çin, Bizans ve Abbasi kaynaklarında yer alan tanıklıklar; Uygur el yazmaları; mezar odalarından çıkarılan altın giysiler — hepsi bir araya geldiğinde bambaşka bir tablo belirir.

Bu tablo, yalnızca savaş meydanlarında at koşturan bir halkın değil; hukuku olan, adaleti önceleyen, sözleşme düzeni kuran, estetik ve zanaati yüksek bir uygarlık taşıyan bir dünyanın izidir.

Bu yazı, o dünyanın kapısını aralıyor.

Kam Davulu Üzerindeki Sembollerden Doğan Bir Kolye

 

Sipariş Sayfası

Doğanın dilini bilen, ruhun izini sürenlerin kolyesi bu…
Bir takıdan öte, bir hatırlatıcı, bir hatıra, bir dua gibi…

Benim için “kam”, evrendeki her şeyin özünde Bir olduğunu sezebilen kişidir. Doğayla bütünleştiğinde, yaşamın her anı kutsal bir ritüele dönüşür. Kam; kurtla birlikte yürüyebilir, kuşla birlikte göğe yükselebilir, suyun şarkısını ve rüzgarın sırrını duyabilir. Kısacası o, insanla doğa arasında kurulmuş ruhsal bir köprüdür.